به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، انتشار کتابی که مدعی است تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ را رتبه‌بندی می‌کند، همواره با حاشیه‌ها و بحث‌های فراوانی همراه بوده است. کتاب «The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History» (صد چهره برتر تاریخ: رتبه‌بندی مؤثرترین شخصیت‌های تاریخ) نوشته میخائیل هارت، اخترشناس و نویسنده آمریکایی، در سال ۱۹۷۸ منتشر شد و به دلیل انتخاب نخستین فرد این فهرست، توجه بسیاری را به خود جلب کرد.

هارت که برای نگارش این کتاب از معیار میزان «تأثیرگذاری بر روند تاریخ» بهره برده، در کمال شگفتی بسیاری از خوانندگان غربی، نام حضرت محمد (ص) را در صدر این فهرست قرار داده است. این انتخاب از آن جهت حائز اهمیت است که هارت یک دانشمند غیر مسلمان است و این رأی را بر اساس پژوهش و تحلیل تاریخی خود ارائه داده است.

دلیل رتبه نخست از نگاه یک دانشمند غیرمسلمان

هارت در توجیه انتخاب خود، به ویژگی منحصربه‌فردی در زندگی پیامبر اسلام اشاره می‌کند که او را از سایر شخصیت‌های بزرگ تاریخ جدا می‌سازد. به باور او، حضرت محمد (ص) تنها انسانی در تاریخ است که توانسته است به طور هم‌زمان در دو عرصه دین و سیاست به موفقیتی بین‌نظیر و همه‌جانبه دست یابد.

نکته جالب دیگر در تحلیل هارت، مقایسه نقش پیامبر اسلام با حضرت عیسی (ع) است. او معتقد است که نقش حضرت محمد (ص) در بنیان‌گذاری و گسترش اسلام، بسیار پررنگ‌تر از نقش حضرت عیسی (ع) در شکل‌گیری مسیحیت بوده است. به گفته هارت، در حالی که پولس رسول نقش کلیدی در توسعه الهیات مسیحی داشته، حضرت محمد (ص) خود مستقیماً متولی تدوین مبانی دینی، اخلاقی و همچنین گسترش و تثبیت آموزه‌های اسلام بوده است.

هارت در بخش دیگری از کتاب خود، بر جنبه سیاسی و حکومتی شخصیت پیامبر اسلام تأکید می‌کند و می‌نویسد: «محمد (ص) بر خلاف عیسی (ع)، یک رهبر دینی و همچنین یک رهبر سکولار بود. در حقیقت، او به عنوان نیروی محرکه فتوحات اعراب، ممکن است تأثیرگذارترین رهبر سیاسی تمام اعصار باشد.» او برای اثبات این ادعا، به فتوحات گسترده اعراب اشاره می‌کند که بدون وجود شخصیت پیامبر قابل تصور نبوده و این موفقیت‌ها برخلاف فتوحات مغولان در قرن سیزدهم، به یک تمدن پایدار و دائمی تبدیل شده است.

بازخورد و تأثیر کتاب

کتاب «صد چهره برتر تاریخ» با فروش بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ نسخه و ترجمه به ۱۵ زبان، به یکی از کتاب‌های پرفروش و تأثیرگذار در حوزه تاریخ و رتبه‌بندی شخصیت‌ها تبدیل شد. اگرچه این انتخاب در غرب با انتقاداتی همراه بود، اما در جهان اسلام با استقبال گسترده‌ای مواجه شد و بارها توسط نویسندگان و اندیشمندان مسلمان مورد ارجاع قرار گرفته است.

این گزارش نشان می‌دهد که نگاه یک دانشمند اختر فیزیک به داده‌های تاریخی، چگونه می‌تواند ابعاد تازه‌ای از تأثیرگذاری شخصیت‌های بزرگ دینی و سیاسی را به تصویر بکشد و گاه مرزهای باورهای رایج را جابه‌جا کند.