به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، کمیته اخلاق در انتشار آثار علمی (Committee on Publication Ethics – COPE) در خبرنامه اکتبر ۲۰۲۶ خود، مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، راهنماها و برنامه‌های مرتبط با ارتقای اخلاق، شفافیت و سلامت در انتشار آثار علمی را معرفی کرد.

این خبرنامه، فعالیت‌های COPE از ژوئن تا اکتبر ۲۰۲۶ را در چارچوب چهار اولویت راهبردی این سازمان شامل سلامت و درستکاری، آموزش، همکاری و تنوع، برابری، فراگیری و دسترس‌پذیری مرور می‌کند.

تدوین راهنمای معرفی سازمان‌ها در مقالات علمی

یکی از محورهای اصلی این خبرنامه، انتشار راهنمایی و توصیه‌هایی درباره نحوه معرفی و ثبت سازمان‌هایی است که در تولید و انتشار یک اثر علمی نقش مؤثری داشته‌اند. این راهنما با هدف ارتقای شفافیت در انتشارات علمی، به چگونگی تفکیک سازمان‌های دارای مشارکت اساسی از سایر سازمان‌ها، ثبت صحیح وابستگی سازمانی نویسندگان در مشخصات مقاله و مستندسازی اطلاعات تماس برای پیگیری مسائل مربوط به انتشار می‌پردازد.

COPE همچنین از مخاطبان دعوت کرده است سند بحث و بررسی این موضوع را مطالعه کنند و دیدگاه‌های خود را درباره توصیه‌های ارائه‌شده به اشتراک بگذارند.

بررسی ملاحظات اخلاقی اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی

بخش دیگری از خبرنامه به ملاحظات اخلاقی مرتبط با اشتراک‌گذاری داده‌ها اختصاص دارد. در این بخش، موضوع بهره‌مندی از مزایای دسترسی و اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی، در کنار مسئولیت‌های اخلاقی پژوهشگران، سردبیران و مؤسسات در قبال شرکت‌کنندگان پژوهش، جوامع مرتبط و جامعه علمی بررسی شده است. همچنین، ضرورت توجه به تفاوت‌های میان رشته‌های علمی و نقش سردبیران و ناشران در مدیریت این مسائل مورد بحث قرار گرفته است.

رسیدگی به چالش‌های اخلاقی در انتشار مقالات

معرفی دو پرونده جدید درباره تعریف کارآزمایی‌های بالینی در حوزه ورزش و نحوه رسیدگی به استفاده اعلام‌نشده از هوش مصنوعی برای تولید تصاویر، از دیگر مطالب این خبرنامه است. همچنین، به‌روزرسانی پرونده‌هایی درباره انتشار تکراری یک مقاله پس از گذشت هشت سال و وجود خطاهای آماری در یک مقاله منتشرشده، بدون وجود شواهد دیگری از تخلف، در این شماره معرفی شده است.

برگزاری هفته بین‌المللی سلامت و درستکاری در انتشار علمی

بر اساس این خبرنامه، رویداد آنلاین Publication Integrity Week از ۲ تا ۵ نوامبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شود. برنامه این رویداد شامل ۱۶ نشست آنلاین در چهار محور «تحول در پژوهش و نشر علمی»، «تعارض انگیزه‌ها»، «همکاری» و «سلامت و اخلاق عملی» است. محورهای برنامه به موضوعاتی از جمله شفافیت و مسئولیت‌پذیری در پژوهش، نقش هوش مصنوعی، فرهنگ انتشار علمی، همکاری‌های بین‌المللی و چالش‌های اخلاقی در فرایند انتشار می‌پردازند.

طبق اطلاعیه، مهلت ثبت‌نام تا ساعت ۹ صبح به وقت هماهنگ جهانی (UTC) در روز جمعه ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شده است. شرایط شرکت در نشست‌ها با توجه به عضویت در COPE و نوع برنامه متفاوت است.

سایر فعالیت‌ها و برنامه‌های COPE

این خبرنامه همچنین به همکاری COPE با سازمان‌هایی از جمله DOAJ، OASPA و WAME برای به‌روزرسانی اصول شفافیت در انتشار علمی، انتصاب مسئولان و رابطان تخصصی در حوزه هوش مصنوعی و ارتباطات بیرونی، انتشار منشور رفتار اعضا و برگزاری برنامه‌های آموزشی برای سردبیران در مناطق مختلف جهان اشاره می‌کند.

معرفی سخنرانی‌های نمایندگان COPE در رویدادهای علمی بین‌المللی و دعوت از اعضای این سازمان برای ارائه پرونده‌های مرتبط با اخلاق نشر به‌منظور دریافت مشاوره و تبادل نظر نیز از دیگر مطالب این شماره است.

مجموعه موضوعات مطرح‌شده در این خبرنامه بر اهمیت شفافیت، مسئولیت‌پذیری و همکاری میان پژوهشگران، دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی، سردبیران و ناشران در ارتقای اخلاق و سلامت انتشارات علمی تأکید دارد.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره فعالیت‌ها، راهنماها و توصیه‌های کمیته اخلاق در انتشار آثار علمی (COPE)، به وب‌سایت رسمی این سازمان به نشانی زیر مراجعه فرمایید:

https://publicationethics.org