به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در تازه‌ ترین تحول در حوزه اخلاق و یکپارچگی علمی، مجله Regulatory Toxicology and Pharmacology به طور رسمی مقاله‌ای را که در سال ۲۰۰۰ توسط گری ام. ویلیامز، رابرت کروس و ایان سی. مانرو منتشر شده بود، پس گرفت (Retract) کرد.

این مقاله که طی ۲۵ سال گذشته بیش از ۱۳۰۰ بار در نشریات علمی مورد استناد قرار گرفته است، به عنوان یکی از معتبرترین منابع برای اثبات بی‌خطری علف‌کش گلایفوسیت (ماده مؤثره Roundup شرکت مونسانتو) شناخته می‌شد و نتیجه‌گیری می‌کرد که این ماده «هیچ خطری برای سلامت انسان ایجاد نمی‌کند».

این مقاله به عنوان یکی از پراستنادترین مقالات در حوزه گلایفوسیت (در میان ۰.۱ درصد برترین مقالات) شناخته می‌شود و بر تصمیم‌گیری‌ های نظارتی در سطح جهانی تأثیر قابل‌ توجهی داشته است. با این حال، کمیسیون اروپا در پاسخ به سوالی در پارلمان اروپا اعلام کرده است که این مقاله در آخرین بازنگری تأیید گلایفوسیت (سال ۲۰۲۳) نقشی نداشته است.

در پی اقدام مجله Regulatory Toxicology and Pharmacology در پس‌گرفتن مقاله‌ای که از سال ۲۰۰۰ به عنوان یکی از مستندات کلیدی ایمنی علف‌کش گلایفوسیت شناخته می‌شد، جمع بزرگی از دانشمندان بین‌ المللی با انتشار بیانیه‌ای در مجله EXCLI Journal به این تصمیم اعتراض کردند.

جزئیات اعتراض

دکتر کریستوفر جی. بورگرت، رئیس و دانشمند ارشد مؤسسه فارماکولوژی و سم‌شناسی کاربردی فلوریدا، موفق شد بیش از ۶۰ محقق را برای اعتراض به این پس‌گرفتن گرد هم آورد. امضاکنندگان این بیانیه که در تاریخ ۱۴ جولای ۲۰۲۶ منتشر شد، از جمله دانشمندانی از دانشگاه‌های معتبر جهان هستند.

دلایل اعتراض دانشمندان

امضاکنندگان در بیانیه خود استدلال کرده‌اند که:

۱. هیچ مدرکی دال بر تقلب یا اشتباه علمی در محتوای مقاله اصلی وجود ندارد و استناد به مسائل شکلی برای پس‌گرفتن یک مقاله، رویه‌ای نادرست و خطرناک است.

۲. دسترسی نداشتن به برخی داده‌های اختصاصی در زمان انتشار مقاله، موضوعی بود که در خود مقاله اصلی به آن اشاره شده بود و نمی‌تواند دلیل پس‌گرفتن باشد.

۳. ادعاهای مربوط به «شبه‌نویسی» در تحقیقات قبلی توسط نهادهای نظارتی معتبر بررسی و رد شده است.

۴. زمان‌بندی این اقدام و استناد به اسناد دعاوی حقوقی، نشان از «مداخله ایدئولوژیک» دارد.

دیدگاه مقابل

لازم به ذکر است که مجله Regulatory Toxicology and Pharmacology در اطلاعیه رسمی خود، دلایل پس‌گرفتن این مقاله را «شبه‌نویسی توسط شرکت مونسانتو»، «استفاده گزینشی از داده‌ها» و «تضاد منافع» اعلام کرده است. بر اساس این اطلاعیه، اسناد داخلی مونسانتو نشان داده که کارمندان این شرکت نقش اصلی در نگارش مقاله داشته‌اند و نام دانشمندان مستقل صرفاً برای اعتبار بخشیدن به آن بر روی مقاله قرار داده شده است.

واکنش‌ها

این اعتراض در شرایطی مطرح شده که بحث‌های گسترده‌ای درباره ایمنی گلایفوسیت ادامه دارد. به تازگی، نشست «سیمپوزیوم گلایفوسیت سیاتل» با حضور حدود ۷۰ شرکت‌کننده و صدها نفر به صورت آنلاین برگزار شد و کارشناسان در بیانیه‌ای جداگانه اعلام کردند که «گلایفوسیت می‌تواند باعث سرطان شود».

همچنین، پارلمان اروپا با طرح سوالی از کمیسیون اروپا، خواستار شفاف‌سازی درباره تأثیر این پس‌گرفتن بر ارزیابی‌های نظارتی گلایفوسیت شده است. کمیسیون اروپا در پاسخ اعلام کرده که این مقاله در آخرین بازنگری تأیید گلایفوسیت (۲۰۲۳) نقشی نداشته است.

لینک متن کامل بیانیه اعتراضی دانشمندان و فهرست امضاکنندگان:
https://www.excli.de/excli/article/view/9644

لینک اطلاعیه رسمی پس‌گرفتن مقاله:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0273230025002387