به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در حوزه اخلاق نشر علمی، نقد مقالات پس از انتشار یکی از سازوکارهای مهم بررسی و ارزیابی پژوهش‌ها به شمار می‌رود؛ بااین‌حال، نحوه مدیریت این نقدها، امکان پاسخ‌گویی نویسندگان و شفافیت تصمیم‌های مربوط به انتشار و رسیدگی به اعتراض‌ها نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

در همین زمینه، مقاله تحلیلی «بررسی انتقادی حکمرانی و پاسخ‌گویی پاپ‌پیر» (A Critical Review of PubPeer Governance and Accountability) به قلم ادوارد میسون (Edward Mason)، پژوهشگر مستقل در حوزه اخلاق نشر و سلامت پژوهش، به بررسی انتقادی سازوکارهای حکمرانی و پاسخ‌گویی این پلتفرم اختصاص دارد.

پاپ‌پیر بستری برای طرح دیدگاه‌ها و نقدهای مربوط به مقالات علمی منتشرشده است. نویسنده در این مقاله با بررسی اسناد و سیاست‌های عمومی منتشرشده در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۶، به این پرسش می‌پردازد که چگونه می‌توان ضمن حمایت از نقد علمی و حفظ هویت منتقدان، شفافیت و انصاف را در تصمیم‌گیری‌های مربوط به مدیریت محتوا نیز تقویت کرد.

تمایز میان انتشار نقد و تأیید علمی آن

یکی از محورهای اصلی مقاله، تمایز میان پذیرش یک نظر برای انتشار و تأیید علمی محتوای آن است. به استدلال نویسنده، انتشار یک نقد به‌تنهایی به معنای اثبات خطا یا تخلف پژوهشی نیست؛ زیرا مشاهده یک مسئله در مقاله، تفسیر آن و نتیجه‌گیری درباره وجود تخلف، مراحل متمایزی هستند که هر یک به شواهد و بررسی متناسب نیاز دارند.

مقاله همچنین بر ضرورت شفافیت در تصمیم‌های مربوط به انتشار، اصلاح یا عدم انتشار نقدها تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد برای رسیدگی به تصمیم‌های مورد اعتراض، سازوکارهای روشن و امکان بازبینی مستقل در نظر گرفته شود.

حق پاسخ‌گویی نویسندگان و ضرورت اصلاح‌پذیری فرایندها

از دیگر موضوعات مورد توجه نویسنده، فراهم بودن امکان عملی پاسخ‌گویی برای نویسندگان مقالات علمی است. در این چارچوب، مقاله تأکید می‌کند که پاسخ ندادن به یک پرسش، به‌تنهایی اثبات‌کننده تخلف نیست و ارزیابی آن باید با توجه به شرایط و امکان واقعی پاسخ‌گویی انجام شود.

همچنین، به اعتقاد نویسنده، در مواردی که توضیحات تکمیلی یا اصلاحیه‌های مجلات، برداشت اولیه از یک نقد را تغییر می‌دهند، لازم است نتیجه رسیدگی نیز به‌صورت روشن و قابل مشاهده در کنار نقد اولیه قرار گیرد؛ به‌گونه‌ای که خوانندگان بتوانند وضعیت نهایی موضوع را تشخیص دهند.

شفافیت سازمانی و مدیریت تعارض منافع

بخش دیگری از مقاله به ضرورت مشخص بودن مسئولیت تصمیم‌گیرندگان، مدیریت تعارض منافع و شفافیت درباره تأمین مالی و انتخاب نقدهای برگزیده اختصاص دارد. نویسنده پیشنهاد می‌کند این موارد از طریق ثبت تصمیم‌ها، مستندسازی کناره‌گیری از تصمیم‌گیری در موارد دارای تعارض منافع و ارزیابی مستقل نتایج، با شفافیت بیشتری همراه شوند.

در این مقاله، به وجود برخی ارتباط‌های مالی اعلام‌شده نیز اشاره شده است؛ بااین‌حال، نویسنده تصریح می‌کند که وجود یک ارتباط مالی به‌خودی‌خود اثبات‌کننده اعمال نفوذ بر تصمیم‌های مربوط به نقدها نیست.

تأکید بر عدالت رویه‌ای در اخلاق نشر علمی

جمع‌بندی مقاله بر این نکته استوار است که حمایت از نقد علمی و پاسخ‌گو بودن سازوکارهای مدیریت آن باید به‌طور هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند. به باور نویسنده، تقویت شفافیت تصمیم‌گیری، امکان بازبینی مستقل، مدیریت تعارض منافع و نمایش مناسب پاسخ‌ها و اصلاحیه‌ها می‌تواند به ارزیابی منصفانه‌تر نقدهای علمی کمک کند.

این اثر یک مرور انتقادی مبتنی بر اسناد و منابع عمومی است و نویسنده نیز محدودیت دسترسی به سوابق داخلی مدیریت محتوا و پرونده‌های کامل اعتراض‌ها را یادآور می‌شود. ازاین‌رو، مقاله را باید تحلیلی درباره سازوکارهای حکمرانی و پاسخ‌گویی پاپ‌پیر دانست، نه گزارشی که وقوع تخلف یا سوءرفتار مشخصی را اثبات کرده باشد.

برای دریافت فایل کامل مقاله، اینجا کلیک فرمایید.